خشک شدن گردن که معمولاً با عنوان خشکی یا گرفتگی گردن شناخته می‌شود، حالتی است که فرد هنگام چرخاندن، خم کردن یا بالا و پایین بردن سر، احساس درد و محدودیت حرکتی دارد. این مشکل در بسیاری از مواقع به دلیل کشیدگی عضلات، وضعیت نامناسب بدن، کار طولانی با کامپیوتر یا خوابیدن در حالت نادرست ایجاد می‌شود.
خشکی گردن اغلب موقتی است و با رعایت چند روش ساده برطرف می‌شود؛ اما گاهی ممکن است نشانه‌ای از مشکلاتی مانند آرتروز گردن، دیسک گردن، فشار روی عصب یا در موارد نادر عفونت باشد. به همین دلیل، شدت و مدت علائم در انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد.
نشانه‌های خشکی گردن چیست؟
مهم‌ترین نشانه خشکی گردن، کاهش دامنه حرکتی آن است. در این شرایط ممکن است فرد نتواند سر خود را به‌راحتی به طرفین بچرخاند و هنگام نگاه کردن به بالا یا پایین، احساس درد و کشیدگی داشته باشد.
علائم رایج خشکی گردن عبارت‌اند از:
- احساس سفتی و کشیدگی در عضلات گردن
- درد هنگام حرکت دادن سر
- محدود شدن چرخش گردن به سمت چپ یا راست
- گرفتگی یا اسپاسم عضلات گردن
- انتشار درد به شانه‌ها، کتف‌ها یا قسمت بالایی پشت
- سردرد، به‌خصوص در قسمت پشت سر
- احساس سنگینی در گردن و شانه‌ها
- صدا دادن گردن هنگام حرکت
- افزایش درد پس از نشستن طولانی یا کار با موبایل و کامپیوتر
گاهی درد گردن می‌تواند به بازو یا دست انتشار پیدا کند و با بی‌حسی، سوزن‌سوزن شدن یا ضعف عضلات همراه باشد. این علائم ممکن است به درگیری عصب یا مشکلات دیسک گردن مربوط باشند و بهتر است توسط پزشک بررسی شوند.
صدای کلیک یا تق‌تق گردن به‌تنهایی همیشه نشانه بیماری جدی نیست؛ اما اگر همراه با درد شدید، محدودیت حرکتی یا علائم عصبی باشد، نباید نادیده گرفته شود.
درمان خشکی گردن
روش درمان خشکی گردن به علت ایجاد آن بستگی دارد. اگر خشکی به دلیل کشیدگی عضله، وضعیت نامناسب بدن یا خوابیدن نادرست ایجاد شده باشد، معمولاً با مراقبت‌های خانگی، حرکات ملایم و اصلاح عادت‌های روزانه بهبود پیدا می‌کند. بیشتر موارد خفیف تا متوسط گردن‌درد طی چند هفته بهتر می‌شوند.
در مرحله اول بهتر است فعالیت‌هایی که باعث تشدید درد می‌شوند، مانند بلند کردن اجسام سنگین، چرخاندن ناگهانی سر یا کار طولانی با تلفن همراه، محدود شوند. بااین‌حال، بی‌حرکت نگه داشتن کامل گردن نیز توصیه نمی‌شود؛ زیرا کم‌تحرکی طولانی می‌تواند باعث افزایش سفتی عضلات شود.
در صورت نیاز، پزشک ممکن است روش‌های زیر را پیشنهاد کند:
- تمرین‌های کششی و تقویتی مناسب گردن
- فیزیوتراپی برای افزایش دامنه حرکت
- اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن
- مصرف داروهای مسکن یا ضدالتهاب با توجه به شرایط فرد
- درمان مشکلاتی مانند آرتروز، دیسک یا فشار روی عصب
- انجام تصویربرداری در صورت وجود علائم عصبی، آسیب یا درد مداوم
داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن ممکن است در بعضی افراد به کاهش درد کمک کنند؛ اما مصرف آن‌ها برای همه مناسب نیست. افرادی که سابقه بیماری‌های معده، کلیه، کبد، فشارخون، بیماری قلبی یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون دارند، باید پیش از مصرف دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
ماساژ ملایم عضلات اطراف گردن و شانه نیز می‌تواند به کاهش تنش عضلانی کمک کند. بااین‌حال، وارد کردن فشار شدید، ماساژ مستقیم مهره‌ها یا چرخاندن ناگهانی گردن توصیه نمی‌شود؛ به‌خصوص زمانی که درد پس از ضربه ایجاد شده یا همراه با بی‌حسی و ضعف دست باشد.
چه زمانی برای خشکی گردن باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر لازم است فرد برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کند:
- درد یا خشکی گردن پس از تصادف، زمین خوردن یا ضربه ایجاد شده باشد؛
- درد بسیار شدید باشد یا به‌تدریج بدتر شود؛
- درد به شانه، بازو یا انگشتان انتشار پیدا کند؛
- بی‌حسی، سوزن‌سوزن شدن یا ضعف در دست‌ها وجود داشته باشد؛
- فرد دچار اختلال در راه رفتن یا حفظ تعادل شود؛
- خشکی گردن همراه با تب، سردرد شدید، تهوع، حساسیت به نور یا گیجی باشد؛
- علائم با مراقبت‌های خانگی بهتر نشوند یا مرتب تکرار شوند.
خشکی شدید گردن همراه با تب و سردرد می‌تواند در موارد نادر نشانه عفونت‌هایی مانند مننژیت باشد و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
علت خشک شدن گردن
خشک شدن گردن می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. شایع‌ترین علت، کشیدگی و خستگی عضلاتی است که وظیفه نگه داشتن و حرکت دادن سر را بر عهده دارند. زمانی که سر برای مدت طولانی در یک وضعیت نامناسب قرار بگیرد، فشار واردشده بر این عضلات افزایش پیدا می‌کند.
وضعیت نامناسب بدن
خم کردن سر هنگام کار با گوشی، نشستن نادرست پشت میز، پایین بودن مانیتور یا قوز کردن می‌تواند عضلات گردن و شانه را تحت فشار قرار دهد. تکرار این وضعیت در طول روز به‌تدریج باعث درد، اسپاسم و محدودیت حرکتی می‌شود. وضعیت نامناسب بدن یکی از دلایل شایع گردن‌درد مکانیکی است.
استفاده طولانی از موبایل و کامپیوتر
زمانی که سر برای مدت طولانی به سمت پایین خم می‌شود، عضلات پشت گردن باید فشار بیشتری را تحمل کنند. به همین دلیل، افرادی که ساعات زیادی با موبایل، لپ‌تاپ یا کامپیوتر کار می‌کنند، بیشتر در معرض گرفتگی گردن و شانه قرار دارند.
بالش یا وضعیت خواب نامناسب
بالش بسیار بلند، بسیار کوتاه یا نرم ممکن است گردن را از امتداد طبیعی ستون فقرات خارج کند. خوابیدن روی شکم نیز معمولاً باعث می‌شود گردن برای چند ساعت به یک سمت چرخیده باقی بماند و در نتیجه فرد پس از بیدار شدن احساس خشکی و درد داشته باشد.
حرکات ناگهانی و فعالیت بدنی
چرخاندن سریع سر، ورزش بدون گرم کردن بدن، بلند کردن اجسام سنگین یا انجام حرکات تکراری ممکن است باعث کشیدگی عضلات و رباط‌های گردن شود.
خشک شدن گردن بعد از خواب
خشک شدن گردن بعد از خواب یکی از مشکلات رایج است و معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که گردن برای چند ساعت در وضعیت نامناسبی قرار گرفته باشد. انتخاب بالش نامناسب، خوابیدن روی شکم یا قرار گرفتن سر در زاویه غیرطبیعی می‌تواند باعث کشیدگی عضلات شود.
در این شرایط ممکن است فرد هنگام بیدار شدن نتواند سر خود را به یک سمت بچرخاند یا در قسمت پشت و کنار گردن احساس درد داشته باشد. گاهی این درد به شانه یا قسمت بالایی کتف نیز منتقل می‌شود.
برای کاهش احتمال خشک شدن گردن بعد از خواب، رعایت نکات زیر مفید است:
- از بالشی استفاده کنید که فاصله میان سر و تشک را به‌درستی پر کند؛
- بالش نباید آن‌قدر بلند باشد که سر به سمت جلو خم شود؛
- خوابیدن به پشت یا پهلو معمولاً فشار کمتری به گردن وارد می‌کند؛
- هنگام خوابیدن به پهلو، سر باید تقریباً در امتداد ستون فقرات قرار بگیرد؛
- تا حد امکان از خوابیدن روی شکم خودداری کنید؛
- تشک و بالش فرسوده را تعویض کنید؛
- هنگام بیدار شدن، سر را به‌صورت ناگهانی نچرخانید.
استفاده از بالش سفت و نسبتاً کوتاه، کمپرس گرم یا سرد و انجام تمرین‌های ملایم انعطاف‌پذیری از جمله توصیه‌های رایج برای کاهش گردن‌درد هستند.
اگر درد پس از خواب مرتب تکرار می‌شود، تنها تعویض بالش کافی نیست و لازم است عواملی مانند وضعیت نشستن در طول روز، ضعف عضلات، آرتروز یا مشکلات دیسک گردن نیز بررسی شوند.
استرس و فشار عصبی
استرس می‌تواند باعث انقباض ناخودآگاه عضلات گردن و شانه شود. ادامه‌دار بودن این وضعیت ممکن است به احساس سنگینی، گرفتگی و درد در قسمت پشت گردن منجر شود.
آرتروز و فرسایش مهره‌های گردن
با افزایش سن، مفاصل و دیسک‌های بین مهره‌های گردن ممکن است دچار تغییرات فرسایشی شوند. آرتروز گردن می‌تواند با خشکی صبحگاهی، درد، کاهش دامنه حرکت و گاهی انتشار درد به شانه یا دست همراه باشد.
دیسک گردن یا فشار روی عصب
برجستگی یا بیرون‌زدگی دیسک گردن ممکن است روی ریشه‌های عصبی فشار وارد کند. در این حالت، علاوه بر خشکی و درد گردن، علائمی مانند تیر کشیدن درد به بازو، گزگز، بی‌حسی یا ضعف دست نیز ممکن است ایجاد شود.
درمان خانگی خشک شدن گردن
در موارد خفیف که خشکی گردن بر اثر کشیدگی عضله، خستگی یا وضعیت نادرست بدن ایجاد شده است، می‌توان از روش‌های خانگی برای کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی استفاده کرد.
استفاده از کمپرس سرد و گرم
در شروع درد، قرار دادن کمپرس سرد که داخل حوله پیچیده شده است می‌تواند به کاهش درد کمک کند. هر بار حدود ۱۵ دقیقه کافی است و یخ نباید مستقیماً روی پوست قرار بگیرد.
پس از مرحله اولیه، گرما می‌تواند باعث شل شدن عضلات و کاهش اسپاسم شود. دوش آب گرم، حوله گرم یا کیسه آب گرم گزینه‌های مناسبی هستند. کمپرس نباید بیش از حد داغ باشد یا هنگام خواب روی گردن باقی بماند.
انجام حرکات کششی ملایم
سر را به‌آرامی به سمت چپ و راست بچرخانید و سپس کمی به جلو و عقب حرکت دهید. هر حرکت باید در محدوده‌ای انجام شود که درد شدید ایجاد نکند. کشش ناگهانی یا تلاش برای شکستن قولنج گردن ممکن است علائم را تشدید کند.
حفظ فعالیت‌های سبک
استراحت کوتاه می‌تواند مفید باشد، اما بهتر است گردن برای مدت طولانی کاملاً بی‌حرکت نماند. انجام فعالیت‌های روزمره سبک و حرکت دادن آرام گردن معمولاً به کاهش سفتی کمک می‌کند.
ماساژ ملایم گردن و شانه
ماساژ آرام عضلات اطراف گردن، شانه و کتف ممکن است باعث کاهش تنش و ایجاد احساس آرامش شود. فشار باید ملایم باشد و روی مهره‌های گردن وارد نشود. در صورت ابتلا به دیسک گردن، پوکی استخوان، سابقه جراحی یا درد ناشی از ضربه، بهتر است پیش از ماساژ با پزشک مشورت شود.
اصلاح وضعیت نشستن
هنگام کار، مانیتور را تقریباً هم‌سطح چشم قرار دهید و از صندلی دارای تکیه‌گاه مناسب استفاده کنید. شانه‌ها باید آزاد و آرنج‌ها نزدیک بدن باشند. همچنین بهتر است هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه از جای خود بلند شوید و وضعیت بدن را تغییر دهید.
کاهش استفاده مداوم از تلفن همراه
گوشی را تا حد امکان بالاتر نگه دارید تا مجبور نباشید سر را برای مدت طولانی به سمت پایین خم کنید. در تماس‌های طولانی نیز گوشی را میان شانه و گوش نگه ندارید.
استفاده از بالش مناسب
بالشی انتخاب کنید که سر را در امتداد طبیعی گردن و ستون فقرات نگه دارد. استفاده هم‌زمان از چند بالش می‌تواند گردن را بیش‌ازحد خم کند و خشکی صبحگاهی را افزایش دهد.
مدیریت استرس
تمرین تنفس آرام، استراحت کافی، پیاده‌روی و انجام حرکات کششی می‌تواند به کاهش انقباض ناشی از استرس در عضلات گردن و شانه کمک کند.
در مجموع، بیشتر موارد ساده خشکی گردن با گرما یا سرما، حرکات ملایم، اصلاح وضعیت بدن و کاهش فشار روی عضلات بهتر می‌شوند. بااین‌حال، درمان خانگی نباید جایگزین ارزیابی پزشکی در دردهای شدید، مداوم، پس از ضربه یا همراه با علائم عصبی و تب شود.
